- Mim Kemal Öke Cad. Lal Apt. Kat: 5 D: 12 Nişantaşı/İstanbul
- 0533 669 84 43
- [email protected]
Muayenehaneye gelen hastaların çoğu “Roaccutane” kelimesini duyunca iki uçtan birine gider. Ya “Sonunda kurtulacağım!” der ya da “Arkadaşımın saçı döküldü, karaciğeri bozuldu, asla kullanmam” der. İkisi de eksik.
Roaccutane, doğru hastada ve doğru takiple, akne tedavisinde kalıcı sonuç verebilen en güçlü ilaçlardan biridir. Ama “bir kutu al, geçsin” ilacı değildir. Bu yazıda, Nişantaşı’ndaki kliniğimde Roaccutane başladığım hastalara anlattıklarımı topladım. Hangi testler yapılır, hangi yan etkiler normaldir, ne zaman doktorunuzu aramanız gerekir, tedavi sırasında neleri yapmamalısınız?
Kısa cevap: Roaccutane kullanırken hamilelikten kesin korunmak, kan testlerini aksatmamak, A vitamini takviyesi ve tetrasiklin grubu antibiyotiklerden uzak durmak, güneşten korunmak, ağda/lazer/peeling gibi işlemleri ertelemek ve ruh halinizdeki değişiklikleri doktorunuza bildirmek gerekir. Kuruluk neredeyse herkeste olur ve yönetilebilir.
Roaccutane, etken maddesi izotretinoin olan, A vitamini ile akraba (retinoid grubu) ağızdan alınan bir akne ilacıdır. Türkiye’de aynı etken maddeyi içeren farklı ticari isimli eşdeğer ilaçlar da vardır; bu yazıdaki bilgiler hepsi için geçerlidir.
Akne oluşumunda dört temel adım vardır: yağ bezlerinin fazla çalışması, gözeneklerin tıkanması, bakteri çoğalması ve iltihap. İzotretinoin bu dört adımın hepsine etki eden tek ilaçtır. En belirgin etkisi yağ bezlerini küçültmesi ve yağ üretimini ciddi oranda azaltmasıdır.
Bu yüzden antibiyotikler ve kremler aknenin “semptomunu” bastırırken, Roaccutane hastalığın seyrini değiştirebilir. Tedaviyi tamamlayan hastaların önemli bir kısmında akne uzun süre geri gelmez.
Roaccutane, kullanma talimatına göre şiddetli aknede ve antibiyotik ile krem tedavilerine yanıt vermeyen aknede kullanılır. Pratikte şu durumlarda gündeme gelir:
Kullanılmaması gereken durumlar:
Yetişkin kadınlarda akne çoğu zaman hormonal kaynaklıdır ve tedavi planı farklı olabilir. Bu konuyu Yetişkin Kadınlarda Akne Neden Geçmez? yazımda ayrıntılı anlattım.
Tedaviye başlamadan önce bir kez, tedavinin ilk 1–2 ayında bir kez kan testi yapılır. Sonrasında kontrol sıklığını, ilk sonuçlarınıza ve dozunuza göre dermatoloğunuz belirler.
| Test | Neden bakılır? | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Karaciğer enzimleri (ALT, AST) | İlaç nadiren karaciğer değerlerini yükseltebilir | Başlamadan önce, 1. ay civarı, sonra gerektiğinde |
| Kan yağları (trigliserid, kolesterol) | En sık görülen laboratuvar değişikliği trigliserid yükselmesidir | Başlamadan önce, 1. ay civarı, sonra gerektiğinde |
| Gebelik testi (kadınlarda) | İlaç bebekte ağır doğum kusurlarına yol açar | Başlamadan önce, tedavi boyunca her ay, bittiğinden 1 ay sonra |
| Tam kan sayımı | Genel durum değerlendirmesi | Başlamadan önce |
Önemli: Kan yağları testi aç karnına (8–12 saat) verilmelidir. Testten önceki gece ağır ve yağlı yemek ya da alkol, trigliseridi yanıltıcı biçimde yüksek gösterir. Yoğun spordan sonra yapılan testte de kas enzimleri (CK) yüksek çıkabilir; testten 1–2 gün önce ağır antrenman yapmayın.
Roaccutane’da süreyi takvim değil, toplam (kümülatif) doz belirler. Hedef, vücut ağırlığınıza göre hesaplanan toplam doza ulaşmaktır. Günlük doz kilo, akne şiddeti ve yan etkilere göre kişiye özel ayarlanır.
Tedavi çoğu hastada 6–9 ay sürer. Düşük dozla giden hastalarda daha uzun olabilir. “Üç ayda temizlendim, bırakayım” demek en sık yapılan hatadır. Toplam doza ulaşmadan bırakılan tedavilerde aknenin geri dönme olasılığı artar.
İlk ay neden kötüleşti? Bazı hastalarda ilk 2–4 haftada sivilceler geçici olarak artabilir. Bu çoğu zaman tedavinin çalışmaya başladığını gösterir. Ancak çok şiddetli, ağrılı, kanayan lezyonlar ya da ateş olursa beklemeyin, dermatoloğunuza hemen ulaşın.
İlacı nasıl almalıyım? Kapsülü yağlı bir öğünle birlikte almak emilimini artırır. Her gün aynı saatte almanız, unutmayı azaltır. Bir doz atladıysanız, ertesi gün çift doz almayın.
Roaccutane’ın yan etkilerinin çoğu doza bağlıdır, öngörülebilir ve tedavi bitince geçer. En sık görülenler ve pratik çözümleri:
| Yan etki | Ne yapmalı? |
|---|---|
| Dudak kuruluğu ve çatlama (hemen herkeste) | Günde defalarca, kokusuz ve vazelin/seramid içeren dudak balmı |
| Cilt kuruluğu, pullanma, kızarıklık | Hafif temizleyici, seramidli nemlendirici; sıcak ve uzun duştan kaçının |
| Göz kuruluğu, lens kullanımında zorluk | Koruyucusuz suni gözyaşı; gerekirse tedavi süresince gözlüğe geçin |
| Burun kuruluğu, hafif burun kanaması | Burun içine nemlendirici merhem, oda nemlendiricisi |
| Kas ve eklem ağrısı | Ağır antrenmanı azaltın; geçmezse doktorunuza bildirin |
| Güneşe duyarlılık | SPF 50 güneş koruyucu, şapka |
| Geçici saç incelmesi | Nadirdir, genellikle tedavi bitince düzelir |
Hemen doktorunuza başvurmanız gereken durumlar:
Roaccutane hamilelikte kullanıldığında bebekte ağır doğum kusurlarına ve düşüğe yol açar. Bu nedenle doğurganlık çağındaki kadınlar için bir gebelik önleme programı uygulanır:
Tedavi bittikten 1 ay sonra ilaç vücuttan atılmış olur ve gebelik planlanabilir. Daha önce Roaccutane kullanmış olmak, ileride sağlıklı bir gebelik yaşamanıza engel değildir.
Erkekler için: Mevcut verilere göre erkeklerde ilaç, partnerin gebeliği açısından bilinen bir risk oluşturmaz.
Bu, en çok sorulan ve en çok yanlış anlaşılan konu. Gerçek şu: Roaccutane ile depresyon arasında kesin bir neden-sonuç ilişkisi kanıtlanmadı. Ancak ilişki tamamen dışlanamadığı için İngiltere ve Avustralya ilaç otoriteleri uyarılarını son yıllarda güçlendirdi. Aynı güncellemelerde, nadir de olsa cinsel istek azalması, ereksiyon sorunu ve vajinal kuruluğu da içeren cinsel yan etkiler için uyarı eklendi.
Öte yandan, ağır aknenin kendisi de kişinin özgüvenini ve ruh halini ciddi biçimde etkiler. Birçok hastamın cildi düzeldikçe ruh halinin de belirgin biçimde iyileştiğini görüyorum.
Kliniğimde uyguladığım yaklaşım:
Şunları fark ederseniz ilacı bırakıp dermatoloğunuzu hemen arayın: çok süren mutsuzluk ya da içe kapanma, eskiden zevk aldığınız şeylerden keyif almama, açıklanamayan sinirlilik veya kendinize zarar verme düşünceleri. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa beklemeyin, 112’yi arayın.
Bu dönemde cilt bakımının amacı “tedavi etmek” değil, cilt bariyerini korumaktır. İlaç işini yapıyor; sizin göreviniz cildi rahat ettirmek.
Sabah: Ilık suyla ya da çok hafif bir temizleyiciyle yıkama → seramid veya hyalüronik asit içeren nemlendirici → SPF 50 güneş koruyucu → dudak balmı.
Akşam: Hafif, köpürmeyen temizleyici → daha zengin dokulu bir onarıcı krem → kalın bir katman dudak balmı.
Makyaj: Kullanabilirsiniz. Nemlendirici üzerine, ağır olmayan bir fondöten tercih edin. Makyajı sabunla ovarak değil, misel su veya temizleme yağıyla nazikçe çıkarın.
Tedaviden sonra izler için ne zaman işlem yapılır? Mikro iğneleme, lazer veya subsizyon gibi iz tedavilerinin zamanlaması kişiye göre planlanır. İz tipine göre hangi yöntemin uygun olduğunu Akne Skarı Nedir? ve “Akne İzlerinde Mikro İğneleme mi Lazer mi?” yazılarımda anlattım.
Kesin bir yasak yoktur ama önerilmez. Alkol ve Roaccutane, karaciğer değerlerini ve trigliseridi birlikte yükseltebilir. Özellikle kan testinden önceki günlerde alkolden tamamen uzak durun.
Çıkılabilir, ama cilt güneşe her zamankinden duyarlıdır. Her gün SPF 50 kullanın, öğle saatlerinde uzun süre güneşte kalmayın. Solaryuma girmeyin.
Nadiren geçici saç incelmesi olabilir. Çoğu zaman tedavi bitince düzelir. Belirgin dökülme fark ederseniz doktorunuza söyleyin; doz ayarlaması gerekebilir.
Tedaviyi toplam doza ulaşarak tamamlayan hastaların çoğunda akne uzun süre geri gelmez. Bir kısmında daha hafif bir nüks olabilir; bu durumda krem tedavisi ya da ikinci bir kür düşünülebilir.
Evet. Akne geri gelirse ve dermatoloğunuz uygun görürse ikinci kür uygulanabilir. Genellikle ilk tedavi bittikten en az birkaç ay sonra karar verilir.
Yapılabilir. Kas-eklem ağrısı olursa yoğunluğu azaltın. Kan testinden 1–2 gün önce ağır antrenman yapmayın, çünkü test sonucunu etkileyebilir.
Ağda cildi soyabileceği için tedavi süresince önerilmez. Lazer ve diğer işlemlerin zamanlamasını dermatoloğunuzla birlikte planlayın.
Nadir de olsa karaciğer enzimleri yükselebilir. Bu yüzden düzenli kan testi yapılır. Yükselme olursa doz azaltılır veya ara verilir; değerler çoğunlukla normale döner.
Roaccutane, doğru hastada kullanıldığında hem aknenin kendisini hem de kalıcı iz riskini azaltan güçlü bir tedavidir. Güvenli kullanımın üç temeli vardır: doğru endikasyon, düzenli kontrol ve açık iletişim.
Akneniz uzun süredir geçmiyorsa, iz bırakmaya başladıysa ya da Roaccutane hakkında kafanızda soru işaretleri varsa, Nişantaşı’ndaki kliniğimizde size özel bir tedavi planı oluşturabiliriz. Randevu ve sorularınız için Bana Sor sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Roaccutane yalnızca dermatolog gözetiminde kullanılmalıdır.
Yazar: Prof. Dr. Fatma Pelin Özgen, Dermatoloji Uzmanı, Nişantaşı, İstanbul