Roaccutane Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli? Yan Etkiler, Kan Testleri ve Dermatolog Önerileri

  • Anasayfa
  • Genel
  • Roaccutane Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli? Yan Etkiler, Kan Testleri ve Dermatolog Önerileri

Muayenehaneye gelen hastaların çoğu “Roaccutane” kelimesini duyunca iki uçtan birine gider. Ya “Sonunda kurtulacağım!” der ya da “Arkadaşımın saçı döküldü, karaciğeri bozuldu, asla kullanmam” der. İkisi de eksik.

Roaccutane, doğru hastada ve doğru takiple, akne tedavisinde kalıcı sonuç verebilen en güçlü ilaçlardan biridir. Ama “bir kutu al, geçsin” ilacı değildir. Bu yazıda, Nişantaşı’ndaki kliniğimde Roaccutane başladığım hastalara anlattıklarımı topladım. Hangi testler yapılır, hangi yan etkiler normaldir, ne zaman doktorunuzu aramanız gerekir, tedavi sırasında neleri yapmamalısınız?

Kısa cevap: Roaccutane kullanırken hamilelikten kesin korunmak, kan testlerini aksatmamak, A vitamini takviyesi ve tetrasiklin grubu antibiyotiklerden uzak durmak, güneşten korunmak, ağda/lazer/peeling gibi işlemleri ertelemek ve ruh halinizdeki değişiklikleri doktorunuza bildirmek gerekir. Kuruluk neredeyse herkeste olur ve yönetilebilir.

Roaccutane (İzotretinoin) Nedir, Nasıl Etki Eder?

Roaccutane, etken maddesi izotretinoin olan, A vitamini ile akraba (retinoid grubu) ağızdan alınan bir akne ilacıdır. Türkiye’de aynı etken maddeyi içeren farklı ticari isimli eşdeğer ilaçlar da vardır; bu yazıdaki bilgiler hepsi için geçerlidir.

Akne oluşumunda dört temel adım vardır: yağ bezlerinin fazla çalışması, gözeneklerin tıkanması, bakteri çoğalması ve iltihap. İzotretinoin bu dört adımın hepsine etki eden tek ilaçtır. En belirgin etkisi yağ bezlerini küçültmesi ve yağ üretimini ciddi oranda azaltmasıdır.

Bu yüzden antibiyotikler ve kremler aknenin “semptomunu” bastırırken, Roaccutane hastalığın seyrini değiştirebilir. Tedaviyi tamamlayan hastaların önemli bir kısmında akne uzun süre geri gelmez.

Roaccutane Kimlere Verilir, Kimlere Verilmez?

Roaccutane, kullanma talimatına göre şiddetli aknede ve antibiyotik ile krem tedavilerine yanıt vermeyen aknede kullanılır. Pratikte şu durumlarda gündeme gelir:

  • Nodüler ya da kistik (derin, ağrılı, içi dolu) akne
  • Çukur iz bırakmaya başlayan akne — orta şiddette olsa bile
  • Antibiyotikle düzelip ilacı bırakınca hemen geri gelen akne
  • Ruhsal olarak kişiyi ciddi şekilde etkileyen akne

Kullanılmaması gereken durumlar:

  • Hamilelik ve emzirme dönemi
  • Ciddi karaciğer hastalığı
  • Çok yüksek kolesterol veya trigliserid
  • A vitamini fazlalığı ya da A vitamini takviyesi kullanımı
  • Tetrasiklin grubu antibiyotiklerle (doksisiklin, minosiklin) eş zamanlı kullanım
  • Soya veya fıstık alerjisi (kapsül içeriği nedeniyle)

Yetişkin kadınlarda akne çoğu zaman hormonal kaynaklıdır ve tedavi planı farklı olabilir. Bu konuyu Yetişkin Kadınlarda Akne Neden Geçmez? yazımda ayrıntılı anlattım.

Roaccutane Kan Testleri: Ne Zaman, Hangileri?

Tedaviye başlamadan önce bir kez, tedavinin ilk 1–2 ayında bir kez kan testi yapılır. Sonrasında kontrol sıklığını, ilk sonuçlarınıza ve dozunuza göre dermatoloğunuz belirler.

TestNeden bakılır?Ne zaman?
Karaciğer enzimleri (ALT, AST)İlaç nadiren karaciğer değerlerini yükseltebilirBaşlamadan önce, 1. ay civarı, sonra gerektiğinde
Kan yağları (trigliserid, kolesterol)En sık görülen laboratuvar değişikliği trigliserid yükselmesidirBaşlamadan önce, 1. ay civarı, sonra gerektiğinde
Gebelik testi (kadınlarda)İlaç bebekte ağır doğum kusurlarına yol açarBaşlamadan önce, tedavi boyunca her ay, bittiğinden 1 ay sonra
Tam kan sayımıGenel durum değerlendirmesiBaşlamadan önce

Önemli: Kan yağları testi aç karnına (8–12 saat) verilmelidir. Testten önceki gece ağır ve yağlı yemek ya da alkol, trigliseridi yanıltıcı biçimde yüksek gösterir. Yoğun spordan sonra yapılan testte de kas enzimleri (CK) yüksek çıkabilir; testten 1–2 gün önce ağır antrenman yapmayın.

Roaccutane Kaç Ay Kullanılır? Doz ve Tedavi Süresi

Roaccutane’da süreyi takvim değil, toplam (kümülatif) doz belirler. Hedef, vücut ağırlığınıza göre hesaplanan toplam doza ulaşmaktır. Günlük doz kilo, akne şiddeti ve yan etkilere göre kişiye özel ayarlanır.

Tedavi çoğu hastada 6–9 ay sürer. Düşük dozla giden hastalarda daha uzun olabilir. “Üç ayda temizlendim, bırakayım” demek en sık yapılan hatadır. Toplam doza ulaşmadan bırakılan tedavilerde aknenin geri dönme olasılığı artar.

İlk ay neden kötüleşti? Bazı hastalarda ilk 2–4 haftada sivilceler geçici olarak artabilir. Bu çoğu zaman tedavinin çalışmaya başladığını gösterir. Ancak çok şiddetli, ağrılı, kanayan lezyonlar ya da ateş olursa beklemeyin, dermatoloğunuza hemen ulaşın.

İlacı nasıl almalıyım? Kapsülü yağlı bir öğünle birlikte almak emilimini artırır. Her gün aynı saatte almanız, unutmayı azaltır. Bir doz atladıysanız, ertesi gün çift doz almayın.

Roaccutane Yan Etkileri ve Ne Yapmalı?

Roaccutane’ın yan etkilerinin çoğu doza bağlıdır, öngörülebilir ve tedavi bitince geçer. En sık görülenler ve pratik çözümleri:

Yan etkiNe yapmalı?
Dudak kuruluğu ve çatlama (hemen herkeste)Günde defalarca, kokusuz ve vazelin/seramid içeren dudak balmı
Cilt kuruluğu, pullanma, kızarıklıkHafif temizleyici, seramidli nemlendirici; sıcak ve uzun duştan kaçının
Göz kuruluğu, lens kullanımında zorlukKoruyucusuz suni gözyaşı; gerekirse tedavi süresince gözlüğe geçin
Burun kuruluğu, hafif burun kanamasıBurun içine nemlendirici merhem, oda nemlendiricisi
Kas ve eklem ağrısıAğır antrenmanı azaltın; geçmezse doktorunuza bildirin
Güneşe duyarlılıkSPF 50 güneş koruyucu, şapka
Geçici saç incelmesiNadirdir, genellikle tedavi bitince düzelir

Hemen doktorunuza başvurmanız gereken durumlar:

  • Geçmeyen şiddetli baş ağrısı, bulanık görme, bulantı-kusma (kafa içi basınç artışı belirtisi olabilir)
  • Şiddetli karın ağrısı veya kanlı ishal
  • Deride yaygın döküntü, su toplama, soyulma; ağız içinde yaralar
  • Gece görmesinde belirgin azalma
  • Ruh halinde değişiklik (aşağıda ayrıca anlattım)

Roaccutane Kullanırken Yapılmaması Gerekenler

  1. A vitamini takviyesi almayın. Multivitaminlerin etiketini de kontrol edin. İzotretinoin zaten A vitamini türevidir; ikisi birlikte toksisite riski oluşturur.
  2. Tetrasiklin grubu antibiyotik kullanmayın. Doksisiklin ve minosiklin, Roaccutane ile birlikte kafa içi basıncını artırabilir. Başka bir doktora gittiğinizde Roaccutane kullandığınızı mutlaka söyleyin.
  3. Ağda, lazer, dermabrazyon ve derin peeling yaptırmayın. Cilt incelir ve kolay yara olur. Ağda deriyi soyabilir. Bu işlemler için zamanlamayı dermatoloğunuzla planlayın.
  4. Kan bağışı yapmayın. Tedavi süresince ve bittiğinden sonra 1 ay boyunca kanınız hamile birine verilirse bebeğe zarar verebilir.
  5. İlacınızı kimseyle paylaşmayın. “Arkadaşımın sivilcesi de çok” diye kapsül vermek, özellikle bir kadına, ciddi risk taşır.
  6. Alkolü sınırlayın. Alkol, Roaccutane gibi trigliseridi ve karaciğer değerlerini yükseltebilir. Tedavi süresince mümkün olduğunca uzak durmak en güvenlisidir.
  7. Cildinizi “aktif” ürünlerle yıpratmayın. Retinol, AHA/BHA asitler, peeling yapan temizleyiciler ve fiziksel kese bu dönemde rafa kalkmalı.

Roaccutane ve Hamilelik: Pazarlığı Olmayan Kural

Roaccutane hamilelikte kullanıldığında bebekte ağır doğum kusurlarına ve düşüğe yol açar. Bu nedenle doğurganlık çağındaki kadınlar için bir gebelik önleme programı uygulanır:

  • Tedaviye başlamadan önce negatif gebelik testi
  • Tedaviden 1 ay önce başlayıp, tedavi boyunca ve bittiğinden 1 ay sonrasına kadar etkili doğum kontrolü (tercihen iki yöntem birlikte)
  • Tedavi süresince düzenli gebelik testleri
  • Emzirme döneminde kullanılmaz

Tedavi bittikten 1 ay sonra ilaç vücuttan atılmış olur ve gebelik planlanabilir. Daha önce Roaccutane kullanmış olmak, ileride sağlıklı bir gebelik yaşamanıza engel değildir.

Erkekler için: Mevcut verilere göre erkeklerde ilaç, partnerin gebeliği açısından bilinen bir risk oluşturmaz.

Roaccutane Depresyon Yapar mı? Ruh Hali ve Cinsel Sağlık

Bu, en çok sorulan ve en çok yanlış anlaşılan konu. Gerçek şu: Roaccutane ile depresyon arasında kesin bir neden-sonuç ilişkisi kanıtlanmadı. Ancak ilişki tamamen dışlanamadığı için İngiltere ve Avustralya ilaç otoriteleri uyarılarını son yıllarda güçlendirdi. Aynı güncellemelerde, nadir de olsa cinsel istek azalması, ereksiyon sorunu ve vajinal kuruluğu da içeren cinsel yan etkiler için uyarı eklendi.

Öte yandan, ağır aknenin kendisi de kişinin özgüvenini ve ruh halini ciddi biçimde etkiler. Birçok hastamın cildi düzeldikçe ruh halinin de belirgin biçimde iyileştiğini görüyorum.

Kliniğimde uyguladığım yaklaşım:

  • Tedaviye başlamadan önce ruh halinizi, geçmişte depresyon yaşayıp yaşamadığınızı konuşuruz.
  • Her kontrolde uyku, mutluluk, istek ve cinsel sağlık hakkında soru sorarım.
  • Ailenizden ya da yakınınızdan, sizde fark ettikleri bir değişikliği size söylemelerini isteyin.

Şunları fark ederseniz ilacı bırakıp dermatoloğunuzu hemen arayın: çok süren mutsuzluk ya da içe kapanma, eskiden zevk aldığınız şeylerden keyif almama, açıklanamayan sinirlilik veya kendinize zarar verme düşünceleri. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa beklemeyin, 112’yi arayın.

Roaccutane Sırasında Cilt Bakımı: Az Ama Doğru

Bu dönemde cilt bakımının amacı “tedavi etmek” değil, cilt bariyerini korumaktır. İlaç işini yapıyor; sizin göreviniz cildi rahat ettirmek.

Sabah: Ilık suyla ya da çok hafif bir temizleyiciyle yıkama → seramid veya hyalüronik asit içeren nemlendirici → SPF 50 güneş koruyucu → dudak balmı.

Akşam: Hafif, köpürmeyen temizleyici → daha zengin dokulu bir onarıcı krem → kalın bir katman dudak balmı.

Makyaj: Kullanabilirsiniz. Nemlendirici üzerine, ağır olmayan bir fondöten tercih edin. Makyajı sabunla ovarak değil, misel su veya temizleme yağıyla nazikçe çıkarın.

Tedaviden sonra izler için ne zaman işlem yapılır? Mikro iğneleme, lazer veya subsizyon gibi iz tedavilerinin zamanlaması kişiye göre planlanır. İz tipine göre hangi yöntemin uygun olduğunu Akne Skarı Nedir? ve “Akne İzlerinde Mikro İğneleme mi Lazer mi?” yazılarımda anlattım.

Roaccutane Hakkında Sık Sorulan Sorular

Roaccutane kullanırken alkol içilir mi?

Kesin bir yasak yoktur ama önerilmez. Alkol ve Roaccutane, karaciğer değerlerini ve trigliseridi birlikte yükseltebilir. Özellikle kan testinden önceki günlerde alkolden tamamen uzak durun.

Roaccutane kullanırken güneşe çıkılabilir mi?

Çıkılabilir, ama cilt güneşe her zamankinden duyarlıdır. Her gün SPF 50 kullanın, öğle saatlerinde uzun süre güneşte kalmayın. Solaryuma girmeyin.

Roaccutane saç döktürür mü?

Nadiren geçici saç incelmesi olabilir. Çoğu zaman tedavi bitince düzelir. Belirgin dökülme fark ederseniz doktorunuza söyleyin; doz ayarlaması gerekebilir.

Roaccutane bitince sivilceler geri gelir mi?

Tedaviyi toplam doza ulaşarak tamamlayan hastaların çoğunda akne uzun süre geri gelmez. Bir kısmında daha hafif bir nüks olabilir; bu durumda krem tedavisi ya da ikinci bir kür düşünülebilir.

Roaccutane ikinci kez kullanılabilir mi?

Evet. Akne geri gelirse ve dermatoloğunuz uygun görürse ikinci kür uygulanabilir. Genellikle ilk tedavi bittikten en az birkaç ay sonra karar verilir.

Roaccutane kullanırken spor yapılabilir mi?

Yapılabilir. Kas-eklem ağrısı olursa yoğunluğu azaltın. Kan testinden 1–2 gün önce ağır antrenman yapmayın, çünkü test sonucunu etkileyebilir.

Roaccutane kullanırken lazer epilasyon veya ağda olur mu?

Ağda cildi soyabileceği için tedavi süresince önerilmez. Lazer ve diğer işlemlerin zamanlamasını dermatoloğunuzla birlikte planlayın.

Roaccutane karaciğere zarar verir mi?

Nadir de olsa karaciğer enzimleri yükselebilir. Bu yüzden düzenli kan testi yapılır. Yükselme olursa doz azaltılır veya ara verilir; değerler çoğunlukla normale döner.

Sonuç: Roaccutane Korkulacak Değil, Takip Edilecek Bir İlaç

Roaccutane, doğru hastada kullanıldığında hem aknenin kendisini hem de kalıcı iz riskini azaltan güçlü bir tedavidir. Güvenli kullanımın üç temeli vardır: doğru endikasyon, düzenli kontrol ve açık iletişim.

Akneniz uzun süredir geçmiyorsa, iz bırakmaya başladıysa ya da Roaccutane hakkında kafanızda soru işaretleri varsa, Nişantaşı’ndaki kliniğimizde size özel bir tedavi planı oluşturabiliriz. Randevu ve sorularınız için Bana Sor sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Roaccutane yalnızca dermatolog gözetiminde kullanılmalıdır.

Yazar: Prof. Dr. Fatma Pelin Özgen, Dermatoloji Uzmanı, Nişantaşı, İstanbul

Yorum Yaz

E-Posta adresiniz paylaşılmayacaktır, * Zorunlu alanları ifade eder.

Scan the code