Hidradenitis Süpürativa Nedir? Koltuk Altı ve Kasıkta Tekrarlayan Çıbanın Güncel Tedavisi

  • Anasayfa
  • Genel
  • Hidradenitis Süpürativa Nedir? Koltuk Altı ve Kasıkta Tekrarlayan Çıbanın Güncel Tedavisi

“Koltuk altımda yıllardır çıban çıkıyor. Her seferinde antibiyotik verdiler, birkaç kez de açtırdım. Geçiyor, sonra aynı yerden tekrar çıkıyor.” Kliniğime bu cümleyle gelen hastaların önemli bir kısmı, aslında yıllardır tanı almamış bir hastalıkla yaşıyor: hidradenitis süpürativa (HS).

HS, hijyen eksikliğinden kaynaklanmayan, bulaşıcı olmayan, ama erken tanı konmazsa kalıcı iz ve tüneller bırakabilen kronik bir hastalıktır. İyi haber şu: son birkaç yılda tedavi seçenekleri belirgin biçimde arttı.

Kısa cevap: Hidradenitis süpürativa; koltuk altı, kasık, meme altı ve kalça arası gibi deri kıvrımlarında tekrarlayan, ağrılı şişlikler, apseler ve zamanla deri altı tüneller oluşturan kronik iltihabi bir hastalıktır. Bulaşıcı değildir. Tedavide antibiyotikler, biyolojik ilaçlar, lazer ve cerrahi bir arada kullanılır; sigarayı bırakmak ve kilo kontrolü tedavinin ayrılmaz parçasıdır. Erken tanı, kalıcı hasarı önlemenin en etkili yoludur.

Hidradenitis Süpürativa Nedir, Neden Olur?

Halk arasında “ter bezi iltihabı” denir ama bu tam doğru değildir. Hastalık asıl olarak kıl köklüğünün tıkanmasıyla başlar. Tıkanan köklük genişler ve patlar; içeriği deri altına yayılınca bağışıklık sistemi güçlü bir iltihap yanıtı oluşturur. Tekrarlayan ataklarla deri altında birbirine bağlanan tüneller (sinüs/fistül) gelişir.

Risk faktörleri:

  • Genetik yatkınlık: Hastaların bir kısmında ailede benzer öykü vardır.
  • Sigara: En güçlü çevresel risk faktörüdür; hastalığı hem başlatır hem ağırlaştırır.
  • Fazla kilo ve insülin direnci: Sürtünmeyi ve iltihabı artırır.
  • Hormonlar: Genellikle ergenlik sonrası başlar; bazı kadınlarda adet öncesi alevlenir.
  • Sürtünme ve sıkı giysiler.

HS bulaşıcı değildir ve kirlilikten kaynaklanmaz. Bu, yıllarca utanıp doktora gitmeyen hastalar için en önemli bilgidir.

Belirtiler: Nerede, Nasıl Görülür?

En sık koltuk altları, kasık ve genital bölge, meme altı, kalça arası ve uyluk iç yüzleri tutulur. Tipik belirtiler:

  • Derin, ağrılı, sert şişlikler (“kör çıban”)
  • İltihaplı, kötü kokulu akıntı yapan apseler
  • Aynı bölgeden tekrar tekrar çıkan lezyonlar
  • Deri altı tüneller ve ip gibi, köprülü izler
  • Çift başlı siyah noktalar (komedonlar)

Hastalığın Evreleri (Hurley Sınıflaması)

EvreNe görülür?Tedavideki anlamı
Hurley ITek veya birkaç apse; tünel ve iz yokErken dönem; krem, antibiyotik ve yaşam tarzı değişikliğiyle kontrol şansı en yüksek
Hurley IITekrarlayan apseler, aralarında tünel ve izlerSistemik tedavi ve çoğu zaman biyolojik ilaç düşünülür
Hurley IIIBölgenin tamamında birbirine bağlı tüneller ve yaygın izBiyolojik tedavi ile birlikte cerrahi gerekir

Amaç, hastalığı Hurley I döneminde yakalayıp III’e ilerlemesini önlemektir.

Tanı: Neden Yıllarca Geç Konur?

HS’nin tanısı çoğu zaman muayeneyle konur; özel bir kan testi yoktur. Buna rağmen hastalar ortalama yaklaşık 10 yıl gecikmeyle tanı alır. Her atak ayrı bir “çıban” ya da “apse” olarak tedavi edilir, alttaki hastalık görülmez.

Tüm bu süreçte hastalık ilerler, tüneller ve kalıcı izler oluşur. Bu yüzden şu üç ölçüt bir aradaysa HS’yi mutlaka düşünmek gerekir:

  1. Tipik lezyonlar: derin, ağrılı nodüller, apseler, tüneller veya izler
  2. Tipik bölgeler: koltuk altı, kasık, meme altı, kalça
  3. Tekrarlama: 6 ayda 2’den fazla atak

Derin tünellerin yayılımını görmek ve tedaviyi planlamak için deri ultrasonu kullanılabilir.

Hangi Hastalıklarla Karışır?

DurumFarkı
Basit çıban (füronkül)Tek seferlik, bakteriyel; tedaviyle iz bırakmadan iyileşir, aynı yerden sürekli tekrarlamaz
Kıl dönmesi (pilonidal sinüs)Kuyruk sokumunda tek bölgede; HS ile birlikte de görülebilir
Epidermal kistTek, yuvarlak, hareketli bir şişlik; iltihaplanabilir ama tünel yapmaz
Crohn hastalığına bağlı fistüllerBağırsak şikayetleriyle birlikte; HS ile birliktelik de sıktır

Hidradenitis Süpürativa Tedavisi: 2026 Güncel Yaklaşım

HS tedavisinde tek bir ilaç yoktur. Tedavi, hastalığın evresine, iltihabın şiddetine ve tünel olup olmadığına göre basamaklı planlanır. Amaç hem aktif iltihabı durdurmak hem de oluşmuş tünelleri temizlemektir.

Hafif hastalıkta

  • Antiseptik yıkama ürünleri ve topikal antibiyotik (klindamisin)
  • Tek, ağrılı bir nodüle içine kortizon enjeksiyonu: ağrıyı hızla azaltır
  • Kadınlarda, adet döngüsüyle alevlenme varsa hormonal tedaviler

Orta-ağır hastalıkta

  • Ağızdan antibiyotikler: Tetrasiklin grubu ya da klindamisin-rifampisin kombinasyonu, belirli süreli kürler halinde. Bunlar burada enfeksiyonu değil, asıl olarak iltihabı baskılamak için kullanılır.
  • Metformin: Özellikle insülin direnci olan hastalarda destekleyici.

Biyolojik ilaçlar: Tedavide en büyük değişim

Uzun yıllar HS için onaylı tek biyolojik ilaç adalimumabdı. Bugün ABD’de onaylı üç biyolojik ilaç var:

İlaçHedefiNot
AdalimumabTNF-alfaHS’de en uzun deneyime sahip biyolojik ilaç
SekukinumabIL-17AYetişkinlerde 2023’te onaylandı; Mart 2026’da 12 yaş ve üzeri ergenleri de kapsayacak şekilde genişletildi
BimekizumabIL-17A ve IL-17FKasım 2024’te onaylandı

Türkiye’de biyolojik ilaçlara erişim, SGK geri ödeme kurallarına ve sağlık kurulu raporuna bağlıdır. Hangi ilacın size uygun ve ulaşılabilir olduğunu muayenede birlikte değerlendiririz.

Ufuktaki yeni ilaçlar

  • Povorcitinib (ağızdan, JAK1 inhibitörü): İki büyük faz 3 çalışmada apse ve iltihaplı nodüllerde plaseboya göre anlamlı azalma sağladı; etki 54. haftaya kadar sürdü. Onaylanırsa, iğneyle uygulanan biyolojiklere ağızdan bir alternatif olabilir.
  • Sonelokimab (IL-17A/F nanobody): Faz 3 VELA çalışmalarında bir yıl boyunca devam eden iyileşme bildirildi.
  • Upadasitinib (ağızdan, JAK1): Faz 3 çalışması sürüyor.

Bu ilaçlar henüz rutin kullanımda değildir; ancak önümüzdeki yıllarda HS tedavisinin çok daha kişiselleşeceğini gösteriyor.

Cerrahi ve lazer

Oluşmuş tüneller ilaçla kaybolmaz. Bu nedenle ilaçlarla iltihap kontrol altına alındıktan sonra:

  • Deroofing (çatı açma): Tünelin üstü açılıp tabanı temizlenir; lokal anestezi ile yapılabilir, nüks oranı basit apse drenajına göre çok daha düşüktür.
  • Geniş eksizyon: Yaygın, ileri evre hastalıkta cerrahi ekiple planlanır.
  • CO2 lazer: Tünellerin ve hasarlı dokunun buharlaştırılmasında kullanılabilir.

Önemli: Sadece apseyi açıp boşaltmak (drenaj) ağrıyı geçici olarak rahatlatır, ama aynı yerden tekrarlama çok sıktır.

Günlük Hayatta Neler Yapılmalı?

Yaşam tarzı değişiklikleri ilaçların yerini tutmaz, ama ilaçların etkisini belirgin biçimde artırır.

  1. Sigarayı bırakın. HS için yapabileceğiniz en etkili tek adımdır. Sigara içenlerde hastalık daha ağır seyreder ve tedaviye yanıt azalır.
  2. Kilo kontrolü. Fazla kilosu olan hastalarda kilo kaybı alevlenmeleri ve ağrıyı azaltabilir.
  3. Sürtünmeyi azaltın. Bol, nefes alan pamuklu giysiler tercih edin; sıkı iç çamaşırı ve dar pantolonlardan kaçının.
  4. Traşa dikkat edin. Traş kıl köklüğünü tahriş edebilir. Uzun vadede, uygun hastalarda lazer epilasyon, kıl köklüğünü hedeflediği için erken evre HS’de yeni lezyon oluşumunu azaltmaya yardımcı olabilir; aktif iltihaplı dönemde ise uygulanmaz.
  5. Antiseptik yıkama. Doktorunuzun önerdiği antiseptik yıkama ürünlerini düzenli kullanın.
  6. Apseleri kendiniz sıkmayın veya açmayın. İltihabı derine yayar ve yeni tünel oluşumunu hızlandırabilir.
  7. Ağrıyı hafife almayın. HS’nin ağrısı gerçektir ve tedavi planının parçası olarak ele alınmalıdır.

Psikolojik destek: HS, kişinin özgüvenini, ilişkilerini ve iş hayatını derinden etkileyebilir. Kendinizi yorgun, yalnız ya da mutsuz hissediyorsanız bunu muayenede konuşmaktan çekinmeyin; gerekirse psikolojik destek planlarız.

Hidradenitis Süpürativa Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hidradenitis süpürativa tamamen geçer mi?

Kronik bir hastalıktır; ama doğru tedaviyle ataklar seyrekleşir, ağrı azalır ve uzun süre sakin dönemler yaşanabilir. Yeni ilaçlarla çalışmalarda bir kısım hastada tam temizlenme de bildiriliyor.

Hidradenitis bulaşıcı mı?

Hayır. Temas, havlu paylaşımı veya cinsel yolla bulaşmaz.

Koltuk altında sürekli çıban çıkması hidradenit midir?

Aynı bölgeden 6 ayda 2’den fazla tekrarlayan, derin ve ağrılı şişlikler HS’yi düşündürmelidir. Kesin tanı için dermatolog muayenesi gerekir.

Hidradenit ameliyatla tamamen geçer mi?

Cerrahi, çıkarılan bölgedeki tünelleri temizler. Ancak hastalığın kendisi devam ettiği için başka bölgelerde yeni lezyon olabilir; bu yüzden cerrahi çoğu zaman ilaç tedavisiyle birlikte planlanır.

Hidradenit beslenmeyle ilgili mi?

Tek başına beslenmeyle tedavi edilmez. Ancak kilo kontrolü ve insülin direncinin azaltılması hastalığın seyrini olumlu etkiler.

Hamilelikte hidradenit ne olur?

Bazı kadınlarda gebelikte hafifler, bazılarında alevlenir. Kullandığınız ilaçların bir kısmı gebelikte uygun olmadığı için gebelik planlıyorsanız önceden doktorunuzla konuşun.

Sonuç: “Çıban” Deyip Geçmeyin

Koltuk altında, kasıkta ya da meme altında tekrarlayan çıbanlar yaşıyorsanız, bunu kader olarak kabullenmeyin. Hidradenitis süpürativa erken tanı konduğunda kontrol altına alınabilir ve bugün her zamankinden daha fazla tedavi seçeneği var. Nişantaşı’ndaki kliniğimizde hastalığınızın evresini belirleyip ilaç, lazer ve gerektiğinde cerrahiyi bir araya getiren bir plan oluşturabiliriz. Randevu için Bana Sor sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.

Yazar: Prof. Dr. Fatma Pelin Özgen, Dermatoloji Uzmanı, Nişantaşı, İstanbul

Yorum Yaz

E-Posta adresiniz paylaşılmayacaktır, * Zorunlu alanları ifade eder.

Scan the code