- Mim Kemal Öke Cad. Lal Apt. Kat: 5 D: 12 Nişantaşı/İstanbul
- 0533 669 84 43
- [email protected]
“Koltuk altımda yıllardır çıban çıkıyor. Her seferinde antibiyotik verdiler, birkaç kez de açtırdım. Geçiyor, sonra aynı yerden tekrar çıkıyor.” Kliniğime bu cümleyle gelen hastaların önemli bir kısmı, aslında yıllardır tanı almamış bir hastalıkla yaşıyor: hidradenitis süpürativa (HS).
HS, hijyen eksikliğinden kaynaklanmayan, bulaşıcı olmayan, ama erken tanı konmazsa kalıcı iz ve tüneller bırakabilen kronik bir hastalıktır. İyi haber şu: son birkaç yılda tedavi seçenekleri belirgin biçimde arttı.
Kısa cevap: Hidradenitis süpürativa; koltuk altı, kasık, meme altı ve kalça arası gibi deri kıvrımlarında tekrarlayan, ağrılı şişlikler, apseler ve zamanla deri altı tüneller oluşturan kronik iltihabi bir hastalıktır. Bulaşıcı değildir. Tedavide antibiyotikler, biyolojik ilaçlar, lazer ve cerrahi bir arada kullanılır; sigarayı bırakmak ve kilo kontrolü tedavinin ayrılmaz parçasıdır. Erken tanı, kalıcı hasarı önlemenin en etkili yoludur.
Halk arasında “ter bezi iltihabı” denir ama bu tam doğru değildir. Hastalık asıl olarak kıl köklüğünün tıkanmasıyla başlar. Tıkanan köklük genişler ve patlar; içeriği deri altına yayılınca bağışıklık sistemi güçlü bir iltihap yanıtı oluşturur. Tekrarlayan ataklarla deri altında birbirine bağlanan tüneller (sinüs/fistül) gelişir.
Risk faktörleri:
HS bulaşıcı değildir ve kirlilikten kaynaklanmaz. Bu, yıllarca utanıp doktora gitmeyen hastalar için en önemli bilgidir.
En sık koltuk altları, kasık ve genital bölge, meme altı, kalça arası ve uyluk iç yüzleri tutulur. Tipik belirtiler:
| Evre | Ne görülür? | Tedavideki anlamı |
|---|---|---|
| Hurley I | Tek veya birkaç apse; tünel ve iz yok | Erken dönem; krem, antibiyotik ve yaşam tarzı değişikliğiyle kontrol şansı en yüksek |
| Hurley II | Tekrarlayan apseler, aralarında tünel ve izler | Sistemik tedavi ve çoğu zaman biyolojik ilaç düşünülür |
| Hurley III | Bölgenin tamamında birbirine bağlı tüneller ve yaygın iz | Biyolojik tedavi ile birlikte cerrahi gerekir |
Amaç, hastalığı Hurley I döneminde yakalayıp III’e ilerlemesini önlemektir.
HS’nin tanısı çoğu zaman muayeneyle konur; özel bir kan testi yoktur. Buna rağmen hastalar ortalama yaklaşık 10 yıl gecikmeyle tanı alır. Her atak ayrı bir “çıban” ya da “apse” olarak tedavi edilir, alttaki hastalık görülmez.
Tüm bu süreçte hastalık ilerler, tüneller ve kalıcı izler oluşur. Bu yüzden şu üç ölçüt bir aradaysa HS’yi mutlaka düşünmek gerekir:
Derin tünellerin yayılımını görmek ve tedaviyi planlamak için deri ultrasonu kullanılabilir.
| Durum | Farkı |
|---|---|
| Basit çıban (füronkül) | Tek seferlik, bakteriyel; tedaviyle iz bırakmadan iyileşir, aynı yerden sürekli tekrarlamaz |
| Kıl dönmesi (pilonidal sinüs) | Kuyruk sokumunda tek bölgede; HS ile birlikte de görülebilir |
| Epidermal kist | Tek, yuvarlak, hareketli bir şişlik; iltihaplanabilir ama tünel yapmaz |
| Crohn hastalığına bağlı fistüller | Bağırsak şikayetleriyle birlikte; HS ile birliktelik de sıktır |
HS tedavisinde tek bir ilaç yoktur. Tedavi, hastalığın evresine, iltihabın şiddetine ve tünel olup olmadığına göre basamaklı planlanır. Amaç hem aktif iltihabı durdurmak hem de oluşmuş tünelleri temizlemektir.
Uzun yıllar HS için onaylı tek biyolojik ilaç adalimumabdı. Bugün ABD’de onaylı üç biyolojik ilaç var:
| İlaç | Hedefi | Not |
|---|---|---|
| Adalimumab | TNF-alfa | HS’de en uzun deneyime sahip biyolojik ilaç |
| Sekukinumab | IL-17A | Yetişkinlerde 2023’te onaylandı; Mart 2026’da 12 yaş ve üzeri ergenleri de kapsayacak şekilde genişletildi |
| Bimekizumab | IL-17A ve IL-17F | Kasım 2024’te onaylandı |
Türkiye’de biyolojik ilaçlara erişim, SGK geri ödeme kurallarına ve sağlık kurulu raporuna bağlıdır. Hangi ilacın size uygun ve ulaşılabilir olduğunu muayenede birlikte değerlendiririz.
Bu ilaçlar henüz rutin kullanımda değildir; ancak önümüzdeki yıllarda HS tedavisinin çok daha kişiselleşeceğini gösteriyor.
Oluşmuş tüneller ilaçla kaybolmaz. Bu nedenle ilaçlarla iltihap kontrol altına alındıktan sonra:
Önemli: Sadece apseyi açıp boşaltmak (drenaj) ağrıyı geçici olarak rahatlatır, ama aynı yerden tekrarlama çok sıktır.
Yaşam tarzı değişiklikleri ilaçların yerini tutmaz, ama ilaçların etkisini belirgin biçimde artırır.
Psikolojik destek: HS, kişinin özgüvenini, ilişkilerini ve iş hayatını derinden etkileyebilir. Kendinizi yorgun, yalnız ya da mutsuz hissediyorsanız bunu muayenede konuşmaktan çekinmeyin; gerekirse psikolojik destek planlarız.
Kronik bir hastalıktır; ama doğru tedaviyle ataklar seyrekleşir, ağrı azalır ve uzun süre sakin dönemler yaşanabilir. Yeni ilaçlarla çalışmalarda bir kısım hastada tam temizlenme de bildiriliyor.
Hayır. Temas, havlu paylaşımı veya cinsel yolla bulaşmaz.
Aynı bölgeden 6 ayda 2’den fazla tekrarlayan, derin ve ağrılı şişlikler HS’yi düşündürmelidir. Kesin tanı için dermatolog muayenesi gerekir.
Cerrahi, çıkarılan bölgedeki tünelleri temizler. Ancak hastalığın kendisi devam ettiği için başka bölgelerde yeni lezyon olabilir; bu yüzden cerrahi çoğu zaman ilaç tedavisiyle birlikte planlanır.
Tek başına beslenmeyle tedavi edilmez. Ancak kilo kontrolü ve insülin direncinin azaltılması hastalığın seyrini olumlu etkiler.
Bazı kadınlarda gebelikte hafifler, bazılarında alevlenir. Kullandığınız ilaçların bir kısmı gebelikte uygun olmadığı için gebelik planlıyorsanız önceden doktorunuzla konuşun.
Koltuk altında, kasıkta ya da meme altında tekrarlayan çıbanlar yaşıyorsanız, bunu kader olarak kabullenmeyin. Hidradenitis süpürativa erken tanı konduğunda kontrol altına alınabilir ve bugün her zamankinden daha fazla tedavi seçeneği var. Nişantaşı’ndaki kliniğimizde hastalığınızın evresini belirleyip ilaç, lazer ve gerektiğinde cerrahiyi bir araya getiren bir plan oluşturabiliriz. Randevu için Bana Sor sayfasından ulaşabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.
Yazar: Prof. Dr. Fatma Pelin Özgen, Dermatoloji Uzmanı, Nişantaşı, İstanbul