- Mim Kemal Öke Cad. Lal Apt. Kat: 5 D: 12 Nişantaşı/İstanbul
- 0533 669 84 43
- [email protected]
Siyah kazak giydiğiniz gün omuzlarınıza dökülen beyaz pullar. Kaşlarınızın arasında, burnunuzun kenarında bir türlü geçmeyen kızarıklık. Marketten aldığınız “kepek şampuanı” bir süre işe yarıyor, sonra her şey başa dönüyor.
Bu tablonun adı çoğu zaman seboreik dermatit. Toplumda çok yaygın, çoğu kişi “sadece kepek” diye geçiştiriyor. Oysa doğru tanı ve doğru bir “bakım tedavisi” planıyla kontrol altına almak mümkün. Bu yazıda Nişantaşı’ndaki kliniğimde en sık duyduğum soruları yanıtlıyorum.
Kısa cevap: Seboreik dermatit, yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde (saçlı deri, kaşlar, burun kenarları, sakal, kulak arkası, göğüs) kızarıklık, kaşıntı ve yağlı-sarımsı pullanma yapan, bulaşıcı olmayan, atağa geçip sakinleşen bir cilt hastalığıdır. Tamamen “kesin tedavisi” yoktur ama mantar karşıtı şampuanlar, kısa süreli iltihap giderici kremler ve düzenli bakım tedavisiyle uzun süre belirtisiz yaşanabilir.
Seboreik dermatit, yağ bezlerinden zengin bölgelerde görülen kronik ve iltihabi bir cilt hastalığıdır. Bulaşıcı değildir ve hijyen eksikliğinden kaynaklanmaz. Bu, hastalarımın en çok rahatladığı bilgidir.
Tek bir nedeni yoktur. Birçok etken birlikte rol oynar:
Alevlenmeyi tetikleyenler: stres ve uykusuzluk, soğuk ve kuru kış havası, kalorifer, sık saç yıkamaktan kaçınma, sert/alkollü ürünler. Parkinson hastalığı, bağışıklık sistemini baskılayan durumlar ve bazı ilaçlar da seboreik dermatiti ağırlaştırabilir. Birdenbire çok yaygın ve inatçı hale geldiyse, alttaki bir neden mutlaka araştırılmalıdır.
Tipik görünüm; kızarık zemin üzerinde yağlı, sarımsı ya da beyaz pullardır. Kaşıntı ve yanma hissi sıktır. Belirtiler bölgeye göre değişir:
Belirtiler çoğu zaman kışın ve stresli dönemlerde artar, yazın hafifler.
Seboreik dermatit; sedef, rozasea ve mantar enfeksiyonlarıyla sık karıştırılır. Tedavileri farklı olduğu için ayırım önemlidir.
| Durum | Tipik görünüm | Ayırt ettiren ipucu |
|---|---|---|
| Basit kepek | Kızarıklık olmadan ince beyaz pullar | Seboreik dermatitin en hafif biçimi sayılır |
| Seboreik dermatit | Kızarık zeminde yağlı, sarımsı pullar | Kaş, burun kenarı, kulak arkası da tutulur; sınırlar belirsizdir |
| Sedef (psoriazis) | Kalın, gümüşü beyaz pullu, keskin sınırlı plaklar | Dirsek, diz, tırnaklar da tutulabilir; plaklar saç çizgisini aşar |
| Rozasea | Yanak ve burunda kızarıklık, kılcal damarlar, sivilce benzeri kabarcıklar | Pullanma azdır; sıcak, alkol, baharatla kızarma artar |
| Mantar enfeksiyonu | Halka biçiminde, kenarı aktif lekeler | Tek taraflı olabilir; tanı için mantar incelemesi gerekebilir |
Bazı hastalarda seboreik dermatit ile sedef bir arada bulunur (“sebopsoriazis”). Bu nedenle uzun süredir geçmeyen bir tablo varsa, kendi kendinize ürün denemek yerine dermatolog muayenesi zaman kazandırır.
Tedavinin iki aşaması vardır: önce atağı bastırmak, sonra düzenli bakım tedavisiyle yeni atağı önlemek. Çoğu hastanın yaptığı hata, iyileşince her şeyi bırakmaktır.
| Etken madde | Nasıl etki eder? |
|---|---|
| Ketokonazol | Malassezia mayasını azaltır; en sık önerilen seçenek |
| Siklopiroks | Mantar karşıtı ve iltihap giderici |
| Çinko pirition | Mantar karşıtı; uzun süreli kullanıma uygun |
| Selenyum sülfür | Hücre yenilenmesini yavaşlatır, mantar karşıtıdır |
| Salisilik asit, katran | Kalın pulları kaldırır; diğer şampuanların etkisini artırır |
Doğru kullanım: Şampuanı saç diplerine köpürtün ve durulamadan önce 3–5 dakika bekletin. Atak döneminde haftada 2–3 kez, düzeldikten sonra haftada 1 kez kullanın. Arada sevdiğiniz yumuşak şampuanı kullanabilirsiniz.
Son yıllardaki en önemli gelişme, kortizon içermeyen roflumilast %0,3 köpüktür. ABD’de 9 yaş ve üzerindeki hastalarda seboreik dermatit tedavisi için onaylıdır ve günde bir kez, saçlı deri dahil tüm bölgelere uygulanabilir. Mantar karşıtı ilaçlardan farklı olarak iltihabın kendisini hedefler. Türkiye’de henüz yaygın erişimde değildir; uygun hastalarda seçenekleri muayenede konuşuyoruz.
Yaygın ya da tedaviye yanıt vermeyen hastalarda kısa süreli ağızdan mantar ilacı veya çok seçilmiş hastalarda düşük doz izotretinoin düşünülebilir. Bu kararlar mutlaka dermatolog tarafından, kan testleriyle birlikte verilir.
Stres ve uyku: Birçok hastam, sınav, iş teslimi veya uykusuz geçen haftaların ardından alevlenme yaşadığını anlatır. Uyku düzeni ve stres yönetimi, kremler kadar tedavinin parçasıdır.
Bebeklerde ilk aylarda saçlı deride görülen sarımsı, yağlı kabuklar halk arasında konak olarak bilinir. Genellikle ilk 3 ayda başlar, bebeği rahatsız etmez ve çoğu zaman ilk yaş içinde kendiliğinden geçer.
Doktora götürmeniz gereken durumlar: Kızarıklık bez bölgesine ve vücuda yayıldıysa, bebek kaşınıyor ve huzursuzsa (atopik dermatit olabilir), deride sulanma, kabuklanma veya ateş varsa.
Kronik bir hastalıktır; “bir kez tedavi edip bitirmek” çoğu zaman mümkün olmaz. Ama doğru tedavi ve haftalık bakım tedavisiyle aylarca, hatta yıllarca belirtisiz yaşanabilir.
Hayır. Tarak, havlu veya yastık paylaşımıyla başkasına geçmez.
Doğrudan kalıcı saç dökülmesi yapmaz. Ancak şiddetli iltihap ve kaşıma, dökülmeyi geçici olarak artırabilir. Saç dökülmesi ayrı bir nedenle birlikte olabileceğinden, belirgin dökülmede ayrıca değerlendirme gerekir.
Ketokonazol, siklopiroks, çinko pirition veya selenyum sülfür içeren şampuanlar en sık önerilenlerdir. Hangisinin size uygun olduğunu, pullanmanın kalınlığına ve saç tipinize göre dermatoloğunuz belirler. Etkili olması için 3–5 dakika bekletilmelidir.
Stres hastalığın nedeni değildir ama en güçlü tetikleyicilerden biridir. Birçok hasta, yoğun ve uykusuz dönemlerde alevlenme yaşar.
Tek başına beslenmeyle tedavi edilen bir hastalık değildir. Bazı hastalar şekerli ve ağır yağlı gıdalardan ya da alkolden sonra alevlenme fark eder; kendi tetikleyicilerinizi gözlemlemeniz faydalıdır.
Evet. Yağsız, kokusuz ürünleri tercih edin ve akşamları nazik bir temizleyiciyle mutlaka çıkarın. Atak döneminde ağır fondötenler pullanmayı daha belirgin gösterebilir.
Seboreik dermatit tehlikeli bir hastalık değildir. Ama kaşıntısı, görünümü ve tekrarlayıcı olmasıyla günlük hayatı ciddi biçimde etkileyebilir. Doğru tanı, doğru şampuanın doğru kullanımı ve düzenli bakım tedavisiyle kontrol altına alınabilir.
Kepeğiniz marketten alınan şampuanlarla geçmiyorsa, yüzünüzde inatçı kızarıklık varsa ya da sedef ve rozaseadan ayırt edemiyorsanız, Nişantaşı’ndaki kliniğimizde size özel bir tedavi ve bakım planı oluşturabiliriz. Randevu ve sorularınız için Bana Sor sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.
Yazar: Prof. Dr. Fatma Pelin Özgen, Dermatoloji Uzmanı, Nişantaşı, İstanbul