Hidradenitis Süpürativa: Belirtileri, Evreleri ve Tedavisi

Hidradenitis süpürativa nedir?

Hidradenitis süpürativa (HS), koltuk altı, kasık, meme altı ve kalça arası gibi derinin kıvrım yerlerinde tekrar tekrar çıkan, ağrılı, iltihaplı şişliklerle seyreden kronik bir deri hastalığıdır. Bulaşıcı değildir ve temizlik eksikliğinden kaynaklanmaz.

Sanıldığından daha sık görülür: farklı çalışmalarda nüfusun %1’in altından %4’e kadar etkilediği bildirilmiştir. Kadınlarda erkeklere göre yaklaşık üç kat daha sıktır ve çoğunlukla ergenlikten sonra, en sık 20’li yaşlarda başlar.

En büyük sorunlardan biri geç tanıdır. Hastalar ortalama 7 yıl boyunca “çıban”, “kıl dönmesi” ya da “ter bezi iltihabı” denilerek tekrar tekrar antibiyotik kullanır; bu sürede hastalık ilerleyip kalıcı izler ve tüneller bırakabilir. Erken tanı, tedavinin en etkili olduğu dönemi yakalamak demektir.

Belirtiler: çıbandan nasıl ayırt edilir?

HS’yi sıradan bir çıbandan ayıran üç özellik vardır: aynı bölgelerde tekrar etmesi, deri kıvrımlarını tutması ve zamanla iz bırakması.

• Derin, ağrılı nodüller: Deri altında bezelye ile fındık büyüklüğünde, dokununca ağrıyan şişlikler
• Apseler: İltihaplı akıntıyla patlayan, kötü kokulu olabilen şişlikler
• Tüneller (sinüs yolları): Deri altında lezyonları birbirine bağlayan, akıntı yapan kanallar
• İzler: İpliksi, çekintili ya da kalın skarlar
• Çift siyah nokta: Yan yana iki komedon görünümü, HS’ye oldukça özgü bir bulgudur

En sık tutulan bölgeler: koltuk altı, kasık ve genital bölge, meme altı ve memeler arası, kalça ve kalça arası, ense.

Yılda iki veya daha fazla kez aynı bölgede çıban çıkıyorsa bunu “sıradan çıban” olarak geçiştirmeyin; bir dermatoloğa görünün.

Neden olur?

HS, kıl kökünün tıkanmasıyla başlayan ve bağışıklık sisteminin aşırı tepkisiyle sürdürülen iltihabi bir hastalıktır. Tek bir nedeni yoktur; genetik yatkınlık ve çevresel etkenler birlikte rol oynar.

• Aile öyküsü: Hastaların yaklaşık %33–40’ının birinci derece akrabasında da HS vardır.
• Sigara: Hastalığın ilerlemesini ve şiddetini artırır.
• Fazla kilo: Sürtünmeyi, terin birikmesini ve iltihabı artırır.
• Hormonlar: Bazı kadınlarda adet döngüsüyle alevlenme görülür.

HS tek başına bir deri sorunu da değildir. Metabolik sendrom, diyabet, polikistik over sendromu, Crohn hastalığı, depresyon ve anksiyete HS’li kişilerde daha sık görülür. Bu yüzden değerlendirme yalnızca deriyle sınırlı kalmamalıdır.

Yaygın yanlışlar: HS bulaşıcı değildir, hijyen eksikliğinden kaynaklanmaz ve sık yıkanmakla geçmez. Bu yanlış inanışlar hastaların doktora gitmesini geciktirir.

Hastalığın evreleri

HS’nin şiddeti en sık Hurley evrelemesiyle belirlenir. Evre, tedavi seçimini doğrudan etkiler.

Evre	Bulgular	Ne anlama gelir?
Hurley I	Tekrarlayan nodül ve apseler; tünel ve iz yok	Hastalık erken dönemde; ilaç tedavisine yanıt en iyi bu evrede
Hurley II	Tekrarlayan apseler; tünel ve iz oluşmuş, lezyonlar birbirinden ayrı	Kalıcı hasar başlamış; ilaç tedavisine küçük girişimler eklenebilir
Hurley III	Bütün bölgeyi kaplayan, birbirine bağlanan tüneller ve apseler	İleri hastalık; biyolojik tedavi ve cerrahi birlikte planlanır

Hurley evresi hastalığın “en kötü” bölgesini tanımlar. Tedavi yanıtını izlemek için dermatologlar ayrıca lezyon sayısına dayalı skorlar (örneğin IHS4) kullanır.

Tedavi seçenekleri

HS’nin kesin tedavisi yoktur, ancak bugün hastalığı kontrol altına almak ve ilerlemesini durdurmak mümkündür. Tedavi, evreye ve hastalığın ne kadar aktif olduğuna göre kademeli olarak planlanır.

Erken ve hafif hastalık

• Cilde sürülen antibiyotikler (klindamisin) ve antiseptik yıkama ürünleri
• Ağızdan uzun süreli tetrasiklin grubu antibiyotikler
• Akut, ağrılı bir nodüle içine yapılan kortizon enjeksiyonu: ağrıyı ve şişliği hızla azaltır
• Uygun hastalarda hormonal tedaviler veya metformin

Orta ve ağır hastalık

• Antibiyotik kombinasyonları (örneğin klindamisin ve rifampisin)
• Biyolojik ilaçlar: Bağışıklık sistemindeki iltihap sinyallerini hedefleyen enjeksiyonlardır. Bugün HS için onaylanmış üç biyolojik ilaç vardır: adalimumab (2015), sekukinumab (2023) ve bimekizumab (2023–2024). Bunlara ek olarak yeni etki mekanizmalı çok sayıda ilaç klinik çalışmalarda.

Cerrahi ve girişimsel tedaviler

Tünel ve iz oluşmuşsa ilaçlar iltihabı baskılar ama yerleşmiş tünelleri ortadan kaldırmaz. Bu durumda ilaç tedavisine girişim eklenir:

• Deroofing (çatı kaldırma): Tünelin üstündeki derinin açılarak tünelin iyileşmeye bırakılması; lokal anestezi ile yapılabilir
• CO₂ lazer ile tünel tedavisi
• Geniş cerrahi eksizyon: İleri, yaygın hastalıkta etkilenen dokunun tamamen çıkarılması

Apsenin yalnızca kesilip boşaltılması geçici rahatlama sağlar; aynı yerden tekrarlama olasılığı yüksektir.

Biyolojik tedavilerin Türkiye’deki kullanım ve geri ödeme koşulları değişkenlik gösterebilir; size uygun seçeneği muayene sonrası birlikte planlamak gerekir.

Günlük yaşamda neler yapılabilir?

Yaşam tarzı değişiklikleri tedavinin yerini tutmaz, ama tedaviye yanıtı belirgin şekilde artırır. En etkili iki adım sigarayı bırakmak ve fazla kiloları vermektir.

• Sigarayı bırakın: HS’nin seyrini olumsuz etkileyen en net etkenlerden biridir.
• Kilo verin: Kıvrım bölgelerindeki sürtünmeyi ve iltihabı azaltır.
• Bol, pamuklu giysiler seçin: Dar iç çamaşırı ve sentetik kumaşlar sürtünmeyi artırır.
• Cildi tahriş etmeyin: Sert temizleyicilerden ve lezyonların üzerine yapışan bantlardan kaçının; akıntılı bölgeler için yapışmayan pansumanlar tercih edin.
• Lezyonları sıkmayın: Sıkmak iltihabı derine iter ve iz riskini artırır.
• Ruh sağlığını ihmal etmeyin: HS ağrı ve utanç duygusuyla yaşam kalitesini ciddi ölçüde etkileyebilir; bu yükü doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin.

Sık sorulan sorular

Hidradenitis süpürativa bulaşıcı mı? Hayır. Temasla, ortak eşya kullanımıyla veya cinsel yolla bulaşmaz.

Tamamen geçer mi? Kronik bir hastalıktır; alevlenme ve sakin dönemlerle seyreder. Doğru tedaviyle uzun süreli sakin dönemler sağlanabilir ve yeni iz oluşumu önlenebilir.

Koltuk altında tekrarlayan çıban her zaman HS midir? Hayır, ama aynı bölgede yılda iki veya daha fazla tekrarlıyorsa HS açısından değerlendirilmelidir. Tanı çoğunlukla muayeneyle konur.

Lazer epilasyon işe yarar mı? Kıl kökünü hedefleyen lazer epilasyonun hafif hastalıkta yararlı olabildiğini gösteren çalışmalar vardır. Aktif, iltihaplı dönemde ve ileri hastalıkta tek başına yeterli değildir.

Beslenme etkiler mi? Kilo vermenin yararı açıktır. Belirli besinlerin hastalığı tetiklediğine dair kanıtlar ise sınırlıdır; kendi gözlemlerinizi doktorunuzla paylaşın.

Hangi doktora gitmeliyim? HS’nin tanısı ve tedavi planlaması dermatolojinin alanıdır. Gereken durumlarda genel cerrahi veya plastik cerrahi ile birlikte çalışılır.

Sonuç

Koltuk altı, kasık veya meme altında tekrar tekrar çıkan, iz bırakan çıbanlar “geçer” diye beklenecek bir sorun değildir. Hidradenitis süpürativa erken tanındığında bugün çok daha etkili tedavi edilebiliyor; amaç hastalığı tünel ve iz oluşmadan kontrol altına almaktır.

---

Yazar: Prof. Dr. Fatma Pelin Özgen, dermatoloji ve estetik tıp uzmanı. Nişantaşı/ İstanbul.