Vegan Dermokozmetik Nedir?

Vegan kozmetik, hiçbir hayvansal kaynaklı bileşen (ve türevleri) VE hayvanlar üzerinde test edilmemiş ürün anlamına gelir. “Bitkisel” veya “doğal” olması, vegan olduğu anlamına gelmez.

---

Veganların Uzak Durması Gereken Hayvansal Kaynaklı İçerikler (Sık Karşılaşılanlar):

1. Açıkça Hayvansal Olanlar:

• Bal (Honey), Arı Sütü (Royal Jelly), Balmumu (Beeswax – Cera Alba): Nemlendirici, yatıştırıcı olarak kullanılır.
• Lanolin (Koyun Yünü Yağı): Çok yaygındır. Nemlendirici özelliktedir. Özellikle hassas bakım ürünlerinde ve dudak merhemlerinde bulunur.
• Keratin: Genelde saç bakım ürünlerindedir. Hayvan boynuzlarından, tüylerinden elde edilir.
• Kollajen ve Elastin: Çoğunlukla balık pullarından veya domuz, sığır kaynaklıdır. Cilt dolgunlaştırıcı ürünlerde bulunur.
• Allantoin: Çoğunlukla bitkisel (özellikle karahindiba) kaynaklı üretilebilse de, hayvansal kaynaklı (sığır idrarı) da olabilir. Kaynağını etikette göremezsiniz; üreticiye sormak gerekir.
• Süt Proteinleri (Lactic Acid, Lactose): Sütten elde edilir. Nemlendirici ve eksfoliyan olarak kullanılır.

2. İsmi Az Bilinen veya Gizli Olanlar:

• Karmin/CI 75470 (Cochineal): Kırmızı renk pigmenti. Cochineal böceğinden elde edilir. Rujlarda, allıklarda, renkli ürünlerde yaygındır.
• Guanin (CI 75170): Sedefli, parlak efekt verir. Balık pullarından elde edilir. Özellikle parıltılı fondöten, göz farı, oje ve şampuanlarda bulunur.
• Hyaluronik Asit: Artık çoğunlukla fermantasyon yoluyla (vegan) üretiliyor. Ancak eskiden horibik ibiklerinden veya balık gözlerinden de elde ediliyordu. Vegan etiketine bakılmalı.
• Stearik Asit: Bitkisel (palm, hindistancevizi) veya hayvansal (sığır yağı) kaynaklı olabilir. Yaygın bir temizleyici/emülsifiye edicidir.
• Retinol (A Vitamini): Hayvansal dokulardan (karaciğer, yumurta sarısı) elde edilebilir, ancak sentetik veya bitkisel kaynaklı (Beta Karoten’den dönüştürülmüş) olanları da vardır. Kaynağı net değilse, vegan etiketi aranmalıdır.

3. Etik ve Dini Açıdan Problematik Olanlar:

• Plasenta (Placenta) Özütü: Hayvan plasentasından gelir.
• Squalene: Tarihsel olarak köpekbalığı karaciğerinden elde edilirdi. Günümüzde vegan squalane (şekli farklı) çoğunlukla zeytin, şeker kamışı veya buğday tohumundan elde edilir. Etikette “Bitkisel Squalane” olarak belirtilir.

---

Vegan Dermokozmetikte Sık Kullanılan Etkin İçerikler (Bitkisel/Sentetik/Fermantasyon Kaynaklı):

Vegan bir rutin, hiçbir şekilde etkinlikten ödün vermek demek değildir. İşte güçlü vegan alternatifler:

• Nemlendiriciler:
  • Bitkisel Squalane (Zeytin, şeker kamışı)
  • Bitkisel Gliserin (Soya, palmiye)
  • Shea Yağı, Jojoba Yağı, Avokado Yağı
  • Hyaluronik Asit (Fermantasyon kaynaklı)
• Eksfoliyanlar (Peeling):
  • Meyve Asitleri (AHA’lar): Glikolik Asit (şeker kamışı), Laktik Asit (fermante şekerler – vegan kaynaklı), Malik Asit (elma), Mandelik Asit (acı badem).
  • Salicylic Acid (BHA): Söğüt kabuğu özütünden veya sentetik olarak üretilir. Genellikle vegan.
  • Enzimler: Papain (papaya), Bromelain (ananas).
• Antioksidanlar:
  • C Vitamini (Ascorbic Acid): Sentetik veya fermente edilmiş yollarla üretilir. Genellikle vegan.
  • E Vitamini (Tocopherol): Soya, mısır, ayçiçeği gibi bitkisel yağlardan elde edilir.
  • Niasinamid (B3): Sentetik olarak üretilir. Vegan.
  • Ferulik Asit, Resveratrol, Yeşil Çay Özütü gibi bitkisel antioksidanlar.
• Anti-Aging (Yaşlanma Karşıtı):
  • Bakümdüzeltme (Retinoid Alternatifleri): Bakuchiol (Psoralea corylifolia bitkisi), Granaktif Meyve Özütü.
  • Peptitler: Laboratuvarda sentezlenirler. Vegan.
  • Hyaluronik Asit (Fermantasyon kaynaklı).
• Temizleyiciler ve Diğerleri:
  • Bitkisel bazlı yüzey aktifler (Coco Glucoside, Decyl Glucoside).
  • Bitkisel kaynaklı alkoller (Cetearyl Alcohol, Cetyl Alcohol).

---

Bir Dermatolog Olarak Önerilerim:

1. Önce “Vegan” Sertifikasına Bakın: En güvenilir yöntem, Vegan Society (Vegan Birliği) veya Leaping Bunny gibi uluslararası sertifikalara sahip markaları tercih etmektir. Bu, hem içerik hem de hayvan testi konusunda garantidir.
2. İçerik Listesini (INCI) Okuyun: Yukarıda listelediğim şüpheli içerikleri (lanolin, keratin, karmin vb.) kontrol edin.
3. “Cruelty-Free” ile “Vegan” Farkını Anlayın:
   • Cruelty-Free: Ürün veya içerikleri hayvanlar üzerinde test edilmemiştir. Ancak içinde bal, lanolin gibi hayvansal bileşenler olabilir.
   • Vegan: İçinde hiçbir hayvansal bileşen yoktur. Ancak (ne yazık ki) bazı pazarlarda hayvanlar üzerinde test edilmiş olabilir.
   • İdeal olanı: Hem Vegan, hem Cruelty-Free sertifikası olan ürünlerdir.
4. Etkinlik Konusunda Endişelenmeyin: Yukarıda listelediğim vegan içerikler, dermatolojik olarak son derece etkili ve kanıta dayalıdır. Vegan bir cilt bakımı, eksiksiz ve güçlü bir rutin sunabilir.