Saç dökülmesinde hangi vitamin ve değerlere bakılmalıdır?

Saç dökülmesi değerlendirilirken, altta yatan beslenme eksikliklerini araştırmak çok önemlidir. Bir dermatolog olarak, danışanlarıma ve meslektaşlarıma aşağıdaki temel vitamin ve parametreleri mutlaka kontrol etmelerini öneririm. Bu eksiklikler, özellikle yaygın (difüz) telogen effluvium tipi dökülmelerde çok sık karşımıza çıkar.

İşte saç dökülmesi şikayeti ile gelen bir hastada bakılması gereken vitamin, mineral ve diğer kritik laboratuvar değerleri:

---

1. DEMİR DEPOSU ve DEMİR DÖNGÜSÜ (EN KRİTİK PARAMETRELER)

Demir eksikliği, kadınlarda saç dökülmesinin en sık nedenlerinden biridir.

• Ferritin: Vücuttaki demir deposunu gösterir. Saç büyümesi için optimal ferritin seviyesi 40-70 ng/mL’nin üzerinde olmalıdır. “Normal” sınırlar içinde (ör. 15 ng/mL) bile olsa düşük ferritin saç dökülmesine neden olabilir.
• Tam Kan Sayımı (Hemogram):
  • Hemoglobin: Anemi varlığını gösterir. Ancak, saç dökülmesi anemi oluşmadan önce, sadece ferritin düşüklüğüyle (depo demir eksikliği) bile başlayabilir.
  • MCV, MCH, RDW: Bu indeksler demir eksikliğinin erken bulguları olabilir. Düşük MCV/MCH ve yüksek RDW, demir eksikliğini düşündürür.
• Serum Demiri ve Total Demir Bağlama Kapasitesi (TIBC): Transferrin saturasyonunu hesaplamak için kullanılır. Ferritin kadar spesifik değildir, günlük dalgalanmalardan etkilenir.

2. D VİTAMİNİ

D vitamini reseptörleri saç foliküllerinde bulunur ve saç büyüme döngüsünde rol oynar.

• 25-Hidroksi Vitamin D [25(OH)D]: Optimal seviye 40-60 ng/mL aralığında olmalıdır. 30 ng/mL’nin altındaki değerler eksiklik, 20’nin altı ise ciddi eksiklik olarak kabul edilir ve saç dökülmesiyle ilişkilendirilebilir.

3. ÇİNKO

Çinko, saç dokusu protein sentezi ve hücre bölünmesi için hayati öneme sahiptir. Eksikliği yaygın saç dökülmesine ve saçlarda incelmeye neden olabilir.

• Serum/Plazma Çinko Seviyesi: Normal aralık genelde 70-120 µg/dL‘dir. Çinko eksikliği, vejetaryen/veganlarda, bağırsak emilim sorunları olanlarda daha sık görülür.

4. B VİTAMİNLERİ (Özellikle B12 ve Biyotin)

• Vitamin B12 (Kobalamin): Eksikliği pernisiyöz anemi ve nörolojik semptomlarla birlikte saç dökülmesine yol açabilir. Vejetaryenlerde, mide-bağırsak sorunu olanlarda daha sık görülür.
• Biyotin (B7 Vitamini): Saç ve tırnak keratin yapısı için önemlidir. Ancak, klinik pratikte biyotin eksikliği nadirdir. Çiğ yumurta akı aşırı tüketimi, uzun süreli antibiyotik kullanımı veya bazı genetik hastalıklar dışında eksikliği pek görülmez. Yine de tarama panelinde yer almalıdır. ÖNEMLİ UYARI: Biyotin takviyesi alan hastalarda, laboratuvar testleri (tiroid, hormon testleri) yanlış sonuç verebilir. Testten en az 3-5 gün önce kesilmelidir.
• Folik Asit (B9): Eksikliği saç dökülmesine katkıda bulunabilir, genellikle B12 ile birlikte değerlendirilir.

5. TİROİD FONKSİYON TESTLERİ

Hem hipotiroidi (TSH yüksekliği) hem de hipertiroidi (TSH düşüklüğü) yaygın saç dökülmesinin çok sık nedenlerindendir.

• TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon): İlk basamak tarama testi.
• Serbest T3 ve Serbest T4: TSH anormalse veya şüphe varsa bakılır. Otoimmün tiroid hastalığı (Hashimoto) için Anti-TPO ve Anti-Tiroglobulin antikorları da istenebilir.

6. DİĞER ÖNEMLİ HORMONAL ve METABOLİK TESTLER

• Çinko ve Bakır: Bu iki mineral antagonisttir. Yüksek bakır seviyeleri (doğum kontrol hapları, bakırlı RIA gibi) çinko emilimini bozabilir.
• Total Testosteron, SHBG, Serbest Androjen İndeksi, DHEA-S: Kadınlarda androjenetik alopesi (kadın tipi saç dökülmesi) şüphesi varsa veya aşırı tüylenme ile birlikteyse bakılır.
• İnsülin Direnci ve Metabolik Panel:
  • Açlık Kan Şekeri, Açlık İnsülini, HOMA-IR: İnsülin direnci, polikistik over sendromu (PCOS) ile birlikte androjenik alopesiyi şiddetlendirebilir.
• Tam Kan Sayımı (Hemogram): Anemi (demir, B12, folat eksikliği) ve sistemik hastalık belirtilerini tarar.

---

Dermatolog Olarak Yaklaşımım ve Hastalarınıza Önerilerim:

1. “Normal Sınır” ile “Optimal Sınır” Farkını Anlayın: Laboratuvardaki “normal” aralık, genel popülasyon için geçerlidir. Saç gibi yüksek metabolik aktivitesi olan bir doku için optimal seviyeler daha yüksektir (özellikle ferritin ve D vitamini).
2. Eksikliğin Nedeni Araştırılmalı: Eksiklik saptanırsa, sadece takviye vermek yetmez. Neden? Kötü beslenme mi? Emilim bozukluğu (çölyak, gastrit) mi? Aşırı adet kanaması mı? Altta yatan neden tedavi edilmelidir.
3. Takviyeler Bilinçsizce Kullanılmamalı: Özellikle çinko ve demir, yüksek dozlarda toksik olabilir veya diğer minerallerin emilimini bozabilir. Mutlaka doktor kontrolünde ve gereken dozda kullanılmalıdır.
4. Saç Analizi (Trikogram) ile Birlikte Değerlendirin: Laboratuvar testleri, kan değerlerini gösterir. Saç analizi ise dökülmenin tipini (telogen mi, anagen mi?), şiddetini ve saç kalitesini objektif olarak değerlendirir. İkisi birbirini tamamlar.
5. Beslenme Önerileri:
   • Demir: Kırmızı et, karaciğer, yumurta sarısı, koyu yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, pazı), kuru baklagiller. C vitamini (portakal, biber) ile birlikte tüketmek emilimi artırır.
   • Çinko: Kırmızı et, kabak çekirdeği, yer fıstığı, istiridye.
   • B12: Hayvansal gıdalar (et, balık, yumurta, süt). Veganlar için takviye şart.
   • Biyotin: Yumurta sarısı, kuruyemiş (badem, ceviz), tam tahıllar, avokado.
   • D Vitamini: Yağlı balıklar, yumurta sarısı. En önemli kaynak güneş ışığıdır, ancak çoğu zaman takviye gerekir.

Sonuç: Saç dökülmesi multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Bu vitamin ve değerlerin taraması, tedavi planının temel taşını oluşturur. Eksiklikler giderildiğinde, özellikle telogen effluvium tipi dökülmelerde 3-6 ay içinde belirgin düzelme beklenir. Ancak, androjenetik alopesi gibi diğer nedenler varsa, eksikliklerin giderilmesi tek başına yeterli olmayabilir; topikal minoksidil, PRP, oral ilaçlar gibi spesifik tedaviler de gerekebilir.