Bilgisayarlı Dermoskopi Neler İçin Kullanılır?

Bilgisayarlı dermoskopi (dijital dermoskopi, dijital dermatoskopi, yapay zeka destekli tarama sistemi), dermatolojide özellikle pigmentli lezyonların değerlendirilmesinde devrim yaratmış, ileri teknoloji bir görüntüleme ve analiz sistemidir.

Temel olarak, standart bir el dermoskopunun bağlandığı yüksek çözünürlüklü bir kamera, özel yazılım ve bir bilgisayar sisteminden oluşur. Bir dermatolog olarak, bunu “benlerin haritasını çıkaran ve zaman içindeki en ufak değişikliği tespit eden bir takip sistemi” olarak açıklıyorum.

İşte bilgisayarlı dermoskopinin kullanım alanları ve klinik faydaları:

---

1. Melanoma (Malign Melanom) ve Diğer Cilt Kanserlerinin Erken Teşhisi (EN ÖNEMLİ KULLANIMI)

• Haritalama (Total Body Photography): Tüm vücuttaki benlerin ve şüpheli lezyonların yüksek kaliteli makro fotoğrafları çekilir. Bu, bir “dijital ben haritası” oluşturur. Özellikle çok sayıda beni (50’den fazla) olan, displastik (atipik) ben öyküsü bulunan veya ailesinde melanoma öyküsü olan yüksek riskli hastalar için altın standarttır.
• Zamansal Karşılaştırma (Follow-up / Monitoring): Sistemin en büyük gücü budur. 6 ay veya 1 yıl sonra aynı benin aynı açıdan, aynı büyütmede fotoğrafı çekilir. Yazılım, iki görüntüyü piksel piksel karşılaştırarak, insan gözünün fark edemeyeceği mikroskobik değişiklikleri (renk dağılımı, sınır düzensizliği, yapısal değişim) tespit eder. “ABCDE” kurallarını dinamik hale getirir.
• Yapay Zeka (AI) Desteği: Gelişmiş sistemler, milyonlarca görüntüyle eğitilmiş yapay zeka algoritmaları kullanır. Lezyonu analiz edip, malignite risk skoru (örn: %0.1, %5, %90 gibi) verebilir veya dermatologa ikinci bir “dijital görüş” sunabilir. Bu bir teşhis aracı değil, karar destek sistemidir; nihai karar her zaman dermatologa aittir.

2. Pigmente Olmayan (Non-pigmente) Lezyonların Değerlendirilmesi

Sistem sadece benler için değildir:

• Bazal Hücreli Karsinom, Skuamöz Hücreli Karsinom: Bu kanserlerin erken, pigmentli olmayan formlarını, damar yapıları ve ülserasyon paternlerine bakarak değerlendirmeye yardımcı olur.
• Seboreik Keratoz, Aktinik Keratoz: İyi huylu lezyonların karakteristik özelliklerini göstererek gereksiz biyopsileri azaltabilir.

3. Saçlı Deri, Tırnak ve Mukozaların İncelenmesi

• Saçlı Deri Melanomu: Standart muayenede zor görülen bölgeleri detaylı inceleme imkanı sağlar.
• Tırnak Melanomu (Melanonikoni): Tırnak altındaki pigmentasyonun yapısını ve sınırlarını net bir şekilde gösterir.
• Mukoza (Ağız içi, genital bölge) Lezyonları: Bu zor bölgelerdeki şüpheli lezyonları kaydetmek ve takip etmek için idealdir.

4. Diğer Dermatolojik Hastalıkların Takibi

• Psoriasis (Sedef), Vitiligo, Liken Planus: Lezyonların yayılım alanını, tedaviye verdiği yanıtı objektif olarak ölçmek ve takip etmek için kullanılabilir. Tedavi etkinliğini kanıta dayalı göstermenin mükemmel bir yoludur.
• Vasküler Lezyonlar (Hemanjiom, telenjiektazi): Damar yapılarını analiz eder.

---

Bir Dermatolog Olarak Hangi Durumlarda Öneririm? (Hasta Seçimi)

1. Çok Sayıda Beni Olanlar (>50-100): Gözle takibi imkansız olan hastalar.
2. Atipik (Displastik) Ben Öyküsü Olanlar.
3. Ailesinde Melanoma Öyküsü Olanlar (Birinci derece akrabada).
4. Geçirilmiş Melanoma Öyküsü Olanlar: Yeni primer melanoma riski yüksektir.
5. Kontrolsüz Güneş Maruziyeti veya Güneş Yanığı Öyküsü Olanlar.
6. Açık tenli, açık renk gözlü, çilli fototip 1-2 hastalar.
7. Nakil Hastaları: Organ nakli sonrası immünsupresif ilaç kullanan ve cilt kanseri riski çok yüksek olan hastalar.
8. “Kötü” Görünümlü Bir Beni Olup, Biyopsi Yapılıp Yapılmayacağına Karar Verilemeyen Hastalar: Takibe alınabilir.

---

Klinik Pratikteki Avantajları ve Sınırlılıkları:

AVANTAJLARI:

• Erken Teşhis: Melanomanın en erken, tedavi edilebilir evrede (in situ, erken invaziv) yakalanma şansını dramatik şekilde artırır.
• Objektif Kayıt: Lezyonun “anlık fotoğrafını” değil, “kimliğini” çıkarır. Tartışmaya yer bırakmaz.
• Gereksiz Biyopsileri Azaltır: Şüpheli ama aslında iyi huylu olan birçok lezyon takibe alınarak gereksiz cerrahi işlemler önlenir.
• Hasta Güveni ve Uyumu: Hastalar lezyonlarının dijital olarak kayıt altında olduğunu bilerek rahatlar ve takip randevularına daha iyi uyum gösterir.
• Eğitim Aracı: Dermatologlar için mükemmel bir arşiv ve öğrenme aracıdır.

SINIRLILIKLARI ve DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER:

• Maliyet: Cihaz ve yazılım pahalıdır. Muayene ücretine yansıyabilir.
• Zaman: İlk haritalama ve kayıt işlemi zaman alır (15-30 dakika).
• Yapay Zeka Sınırlamaları: AI asla bir dermatologun yerini tutmaz. Nadir melanoma tiplerini (amelanotik, nodüler) atlayabilir veya iyi huylu lezyonları yüksek riskli gösterebilir (yanlış pozitif/negatif).
• Tecrübe Gerektirir: Cihazı kullanmak kolay olsa da, görüntüleri doğru yorumlamak deneyimli bir dermatolog gerektirir. Tek başına bir tekniker/hemşire işlemi yapmamalıdır.
• Yanlış Güven Hissi: Tüm vücut taranıyor diye, hastaların kendi kendini muayeneyi (SSM) bırakmaması gerektiği vurgulanmalıdır.

Sonuç: Bilgisayarlı dermoskopi, modern dermatolojinin vazgeçilmez bir yardımcısıdır. Özellikle yüksek riskli hastalarda, melanomaya bağlı ölüm oranlarını düşürmek amacıyla kullanılan en güçlü non-invaziv araçtır. Bir tarama, takip ve karar destek sistemi olarak, dermatolog-hasta işbirliğini güçlendirir ve cilt kanseri yönetiminde standartları yükseltir. Ancak, bunun bir “sihirli cihaz” olmadığı, dermatolog deneyimiyle bir bütün olduğu unutulmamalıdır.